Najmanje 107 godina star foto-album, koji predstavlja svojevrsno, dragoceno svedočanstvo zbivanja na i iza linije fronta u Prvom svetskom ratu, božijom promisli, dospeo je relativno skoro u posed Bogoslovije Svetog Arsenija u Sremskim Karlovcima.
Kako kaže rektor Karlovačke bogoslovije protojerej-stavrofor mr Jovan Milanović za „Dnevnik“, nastao je isključivo kao album Velikog rata koji je neko od veterana, čije ime nažalost nije poznato, poklonio patrijarhu Germanu Đoriću, karlovačkom đaku, jednom od najvažnijih jeraraha Srpske pravoslavne crkve, koji je na njen tron došao 1957. godine.
Bez ikakvih beleški, osim jednog zapisa – „Borisov grad – ‘Kajmakčalan’“ fotografije s različitih područja prikazuju scene vojevanja srpske vojske na položajima i njihovog života u zaleđu ratnih događanja. Na nekoliko njih ovekovečeni su prizori u kojima je učestvovao i kralj Aleksandar prvi Karađorđević, tada regent.
– Foto-album poseduje raritetne, jedinstvene fotografije koje se ne mogu naći negde drugde – priča rektor Milanović. – Zbog toga predstavlja vrlo značajan artefakat. Posebno su zanimljive fotografije na kojima se vide scene iz svakodnevnog života srpskih vojnika. I na našu veliku nesreću, sadrži ratritetne primerke sa obrisima i konkretnim posledicama stradanja naroda u ratu, kao što je smrt jedne porodice – majke sa decom, koji leže u blatu. Ne zna se da li je užasnija zbog tog prizora ili zbog činjenice kako ljudi mogu biti gori od beslovesnih životinja.
Taj jedinstveni foto-zapis iz Prvog svetskog rata čuva se u biblioteci Karlovačke bogoslovije, ali će uskoro biti u rukama stručnjaka Narodnog muzeja u Beogradu koji će ga restaurirati i konzervirati.
– Za koji dan ide u Narodni muzej na konzervaciju i restauraciju. Naša ideja je da album nakon konzervacije digitalizujemo, ali i izradimo fotografije u velikom formatu. Plan nam je i da dogodine priredimo na dva mesta izložbu i tako album predstavimo javnosti jer čuva vrlo zanimljive fotografije. Na nekolicini se vidi i vojno sveštenstvo kako činodejstvuje. Radujem se što smo ga mi blagodaću božijom nasledili, što se nalazi u vlasništvu Karlovačke bogoslovije i što ćemo se uz pomoć njega podestiti na trajanje i opstajanje kroz ratove, nemaštine, nedaću i smrt – ističe Milanović.
Rektor Milanović očekuej da će se možda, budući da će se fotografije odvajati od listova albuma za koji su pričvršćene lepkom, na pleđini pronaći neki zapis. Lepak kojim su pričvršćene je oštetio njihovo dno pa se računa da će na ovaj način biti zaustavljen taj proces.
Milanović ističe da s nestrpljenjem iščekuje rezultate istraživačkog postupka i restauracije. Veruje se da primerci u albumu potiču iz druge polovine rata, a bar jedna govori o boravku vojske na Krfu. Inače, Karlovačka bogoslovija ove godine dobila je novac za tri projekta od Ministarstva kulture, od kojih se jedan odnosi upravo na restauraciju i konzervaciju albuma sa fotografijama iz Prvog svetskog rata ili Svetlopisa Velikog rata, kako su ga u školi nazvali.
Sa odobrenih 1,1 milion dinara osim zaštite te dragocene fototeke, u Karlovačkoj bogosloviji finansirali su nabavku opreme za zaštitu knjiga iz biblioteke od krađe kao i arhivska istraživanja diploma iz mitropolijsko- patrijaršijskog arhiva, zahvaljujući čemu se došlo do podataka o radu škole između 1820. i 1865. godine, koji su nedostajali. Između ostalog, na taj način pupunjena je praznina u popisu đaka bogoslovskog učilišta, kojih je, prema najnovijim saznanjima, bilo više od 4.000.
Zorica Milosavljević
Foto: Dnevnik
Projekat „Blago depoa vojvođanskih muzeja” realizuje „Dnevnik Vojvodina pres”, a sufinansiran je iz budžeta Reoublike Srbije – Ministarstva informisanja i telekomunikacija. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.