Muzika

Zaboravljeno delo viteškom kralju Aleksandru u pomen OBJAVLJENA PARTITURA OPELA ZA MEŠOVITI HOR NOVOSADSKOG KOMPOZITORA SVETOLIKA PAŠĆANA-KOJANOVA

14.03.2026.

Iz štampe je ovih dana izašla partitura Opela za mešoviti hor, koji je kompozitor Svetolik Pašćan-Kojanov posvetio, kako je naveo, Seni Viteškog Kralja Aleksandra Ujedinitelja.

Partituru je za publikovanje priredio muzikolog i dirigent, profesor na novosadskoj Akademiji umetnosti dr Bogdan Đaković, koji je u svom uvodnom slovu naveo da se radi o najambicioznijem Pašćanovom delu pravoslavnog horskog žanra.

Jedan je od najznačajnijih srpskih i jugoslovenskih muzičara u periodu Svetolik Pašćan-Kojanov (1892 – 1971), rođeni Petrovaradinac, bio je ne samo kompozitor, nego i jedan od najznačajnijih srpskih horskih dirigenata u 20. veku. Studirao je na zagrebačkom Konzervatorijumu violinu, kompoziciju i dirigovanje (1910-1914). Zbog aktivnosti u Nacionalnom omladinskom pokretu bio je uhapšen i osuđen na dve godine robije u Lepoglavi, a zatim proteran. Posle kraćeg boravka u Novom Sadu, gde stanuje kod Julijane Bajić, udovice Isidora Bajića (1878 – 1915), kojom prilikom sređuje zaostavštinu prerano preminulog kompozitora, vraća se u Zagreb sa željom da završi započete studije, te diplomira 1922. Tokom studiranja vodio je niz horskih ansambala, a bio je i korepetitor hora „Lisinski”, tada predvođenog velikim dirigentom Franom Lotkom.

Posle diplomiranja vraća se u Novi Sad gde će biti profesor muzike ili „učitelj veština“ u novosadskoj Muškoj realnoj gimnaziji (1923-1940), gde je pored nastave vodio hor sa kojim je sve vreme nastupao kao crkveni hor u Sabornom hramu Svetog Georgija. U dva maha bio je dirigent novosadskog Muzičkog društva (1922-1926 i 1929-1933), Srpskog zanatlijskog pevačkog društva Neven (1929-1930), Muškog akademskog pevačkog društva (1933-1940) i Ženskog muzičkog udru ženja, popularnog ŽMU-a (1927-1940). Bio je dirigent obnovljene operske trupe u SNP-u (1927-1928), jedan od osnivača Novosadske filharmonije (1924) i Novosadskog gudačkog kvarteta (1926), te direktor Muzičke škole „Isidor Bajić” (1930-1934). Tokom svih tih godina negovao je visoko umetničko „artističko“ muziciranje, kroz izbor i interpretaciju dela klasika našeg muzičkog romantizma, ali i jugoslovenske i evropske moderne – dela Milojevića, Konjovića, Papandopula, Plamenca, Nastasijevića, Odaka, Tajčevića, Ferstera, Gotovca, Ravnika, Živkovića, Slavenskog, Bartoka, Stravinskog, Novaka, Suka, Hineka.
Kako navodi dr Đaković, Pašćanov kompozitorski rad, pogotovo kompozicije za muški ansambl, odlikuje jednostavnost harmonizacije u duhu prvih srpskih obrđivača. Posebno mesto u njegovom opusu zauzuma upravo Opelo za mešoviti hor. „Preuzimajući poznat izbor od osam pesama – numera unutar ciklusa iz Opela Stevana Hristića, veza ove kompozicije sa istoimenim delom koje je Pašćan izvodio otkriva potencijalnu umetničku zanesenost koju je mlađi umetnik gajio prema Hristićevim remek-delu. No, za razliku od istovremeno tradicionalne i moderne atmosfere u Hristićevom postupku, Pašćanov melodijski karakter teme sa prepoznatljivim balkanskim lestvičnim elementima, doseže folklorni idiom blizak operskomjeziku Stanislava Biničkog, pre nego pravoslavni muzički patos savremenog senzibiliteta”, navodi dr Đaković.

Opelo za mešoviti hor doživelo je premijeru 9. decembra 1934. u Sremskim Karlovcima. Ova partirtura je, međutim, nakon toga pala u zaborav i dr Đaković planira da je, sa sabornim horovima Eparhije bačke, izvede do kraja ove godine. 

 

 

 

M. Stajić