U azbučnom redosledu tehnika, kada je u pitanju delo Zorana Grmaša (1970 – 2017), grafika označava početak i kraj, sublimaciju čitavog njegovog umetničkog opusa. Da bi razumeli slikarski opus Zorana Grmaša moramo dobro poznavati njegove grafičke cikluse, refleksije carstva likovnih elemenata pomoću kojih je gradio sopstvenu likovnu predstavu, oslobođenu deskriptivnih odlika.
Predstava ili slika, linija ili površina, boja ili crnilo – sve je utemeljeno na razložno uspostavljenoj sistematizaciji „Grmaševog“ postupka. Njegov likovni izraz je bio prilično potpomognut tehnološkim obiljem kojeg je on, sasvim prirodno, preuzeo iz domena grafike. Upravo ova izložba slika, s druge strane, govori o tome na koji način su se njegove grafičarske i slikarske osobenosti susretale i razilazile, spajale i potirale u posve novom likovnom ostvarenju.
Zoran Grmaš nikad nije napustio apsolutno bavljenje “slikom”, simbolima kao i mnogostrukim dejstvom ujedinjenih likovnih elemenata. U tom doslednom radu bilo je dosta mističnog i hermetičnog, zaumnog i nedorečenog, s namerom da se posmatraču pruži eventualna mogućnost asocijativne interpretacije.
Slike s početka 2000-tih godina govore upravo o tom sadejstvu između grafike i slikarstva, kada se platna iz ateljea Zorana Grmaša mogu opisati kao spretno iskorišćene, „beleške iz grafičke radionice“, koje nas na prvi pogled zbunjuju kada pokušamo da ih medijski precizno okarakterišemo. U tom dobu, slika je zapravo transfer složene grafičke predstave. Ona na platnu prerasta u kvazikopiju grafičkih otisaka ali i u jedinstveni monotipsko umetničko delo.
Aplicirane novine (kao jedan od najvažnijih grafičarskih alata) zazivaju nas da kroz mnoštvo mrlja nazremo slova italijanskog alfabeta. Po novinskim listovima vidimo preplete otisnute boje i nedovršenih amorfnih obličja, tek nagoveštenih formi. Iza okulara grafičarske pronicljivosti, Zoran Grmaš se vešto krio ali je nešto kasnije, ubedljivo iskoračivao u svet slikarske avanture, imajući pred sobom (za njega kao grafičara) jednu čistu situaciju – belo platno, boje i četke.
Sivi tonovi i sfumato prekrivaju sva platna Zorana Grmaša iz tog perioda 2000-tih, oživljavajući grafičke matrice. Materijalnost je u funkciji utiska, paučinastog fluida vizibilnih transformacija, uz jasno postavljenu kompoziciju horizontala i vertikala, tamo negde iza, u zadnjem planu autorovog zamišljanja i introspektivnog posmatranja. Sa manje elemenata i alata nego kada je to slučaj u stvaranju jedne grafike, Zoran Grmaš je uspevao da preobrazi jednostavno postavljenu kompoziciju u uzbudljivu umetničku pripovest univerzalnog jezika.
Simboli i znakovi nisu jasno definisani u svom ontološkom smislu, njihovo postavljanje unutar slike predstavlja arhetipski komentar intimne igre sa neizgovorenim rečima čija početna slova još uvek egzistiraju na nivoima slikovnih pisama nestalih civilizacija. Slike nastale nešto kasnije, od 2008. godine pa dalje, kada se kolorna faza jasno izdvaja iz dotadašnje grafičarske, blurovane stvarnosti, čisto definisana pozadina i, po njoj razigrana slova, simboli, znakovi i naslućeni riboliki oblici postaju poprište vrednosti slikarskog metafizičkog postupka.
U mreži izdvojenih kompozicija mogu se videti, kao i ranije tek naznačene police zamućenog alata ili početna slova autorove slikarske ispovesti, u času označavanja slova, znaka ili poteza. Grmaš je počinjao i okončavao svoju slikarsku operaciju sasvim suprotnim načinom od grafičke. Slojevitost je eteričnija, prozirnija i jasnija.
Zapravo, ovim ciklusima slika, Zoran Grmaš je dokazao kako barijere među tehnikama o kojima smo u mladosti često slušali jesu besmislice koje brzo nestaju pod talentovanim rukama. Zahvatajući duboko iz svog izvora, Grmaš je crpeo netaknute kvalitete svoje slikarske nevinosti. Za njega je slika bila pročišćenje i reanimacija, lekoviti posao kojim je želeo da potvrdi pravo na umetnički izraz zasnovan na slobodi.
Razgovarati sa Zoranom Grmašom o umetnosti bilo je nalik potrazi za ključnom tačkom razumevanja umetnosti, koju odabrani otkrivaju tek na kraju procesa stvaranja, u strogoj usamljenosti, pokraj točka prese, uz miris talka koji se stidljivo širi ateljeom.
Dnevnik