Kada je kao student istorije umetnosti u Minhenu, još pre Prvog svetskog rata, Todor Manojlović prvi put posetio Italiju, nije ni slutio da će taj susret u velikoj meri obeležiti njegovo stvaralaštvo: delom usled ogromnog uzbuđenja koje su u njemu izazvale aktivnosti italijanskih futurista iz firentinskog kafea Giubbe Rose (Crvene jakne), a delom zbog otkrića velelepnih dostignuća umetnosti i kulture renesanse o kojima je u više navrata i povoda kasnije pisao.
Po povratku u rodni Bečkerek, uz ogromno znanje o umetnosti italijanske renesanse doneo je i sećanja koja su oličena u neuglednom isečku iz novina – predstavi Botičelijeve Venere, tek rođene iz morske pene.
Ovaj detalj i još mnoštvo povezanosti s renesanom u slučaju Todora Manojlovića čine deo projekta – izložbe i pratećeg kataloga – pod naslovom Neorenesansni duh Mediterana u Srednjem Banatu, koju je u okviru manifestacije Zrenjanin – nacionalna prestonica kulture organizovao Narodni muzej Zrenjanin.
Tekstom Prvobitna školjka u sobi: (neo)renesansni duh Todora Manojlovića u kontekst projekta je ovog autora smestila Milena Jokanović, ukazavši na remeniniscencije na renesansu u njegovom radnom i životnom prostoru. Reč je o segmentu celine koju je osmislio i organizovao kustos Dejan Vorgić, i sam autor nekolicine tekstova.
Najpre, zajedno sa Bojanom Kojičićem i Vesnom Karavida iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture Zrenjanin učestvovao je u predstavljanju neorenesansnih građevina Bečkereka. Potom, autor je pregleda aktivnosti ljubitelja renesanse u gradu na Begeju između dva svetska rata i raznovrsnog prisustva renesansne literature i primenjene grafike u izdavaštvu, bibliotekama ili ličnim kolekcijama, te vrlo značajnog osvrta na korpus zaostavštine mediteranske (iz španskih i italijanskih radionica) majolike, kao i neorenesansnog nameštaja u muzejskom fondu i zaostavštini uglednih građana.
Pažnju privlači i činjenica da se, kao eho renesanse, u gradskim rimokatoličkim crkvama nalaze kopije ili replike velikana visoke renesanse Rafaela Sancija i Leonarda da Vinčija, koje su realizovali čuveni mađarski slikar Bertalan Sekelji i značajan lokalni umetnik Josip Gojgner, o čemu piše Vanja Stojković. Takođe, autorka je pokazala težnju graditelja da svojim sugrađanima sugerišu da je pored religiozne pripadnosti važno i kulturno duhovno bogatstvo.
Konačno, direktan uvid u renesansnu zaostavštinu, ali i u navike savremenog doba na prelomu vekova i u prvoj polovini dvadesetog veka, pruža tekst Lazara Sretenovića, koji se bavi fotografskom zaostavštinom bečkerečke porodice Štigelšmit. Podstaknuti trendom turističkih putovanja, te letovanja na jadranskom primorju, Štigelšmitovi su kao pravi svetski putnici želeli da sačuvaju uspomene fotografišući odabrana mesta, a posebno renesansne građevine Dubrovnika, Korčule, Hvara, Trogira.
Izložba kao sastavni deo projekta obuhvatila je značajan deo materijala kojim se tekstovi bave – posredstvom izloženih predmeta, scenografski postavljenih kopija ili digitalno prikazanih ambijenata. Korpus mediteranske majolike uz komade nameštaja, knjige, grafike, mega-printove pojedinih eksponata i druge predmete dočarava ugodne ambijente bečkerečkih domova, kao što prikaz sigurnog utočišta radne sobe Todora Manojlovića pruža parafrazu školjke u kojoj je Botičelijeva Venera doplovila do kopna.
Mediteranski duh oličen je u originalima i monumentalnim fotografijama renesansnih građevina jadranskog primorja, koje su se na muzeološki precizan način uklopile u neorenesansnu arhitekturu bečkerečkih palata i javnih zgrada (hotela, bankarskih zdanja, palata u kojima su i danas smeštene značajne javne institucije i koje su u velikoj meri uticale na obrazovanje današnjeg gradskog jezgra) i mnogobrojnih arhitektonskih i skulptoralnih ukrasa na njima – oličenja graditeljskog potencijala, te ekonomskog i kulturnog napretka grada i njegovih stanovnika. Većina pomenutih eksponata pripada različitim zbirkama Muzeja, koje potiču iz legata i prikupljenih artefakata sačuvanih u gradu i okolini.
Ovako uobličena celina konkretne graditeljske, zanatske i umetničke zaostavštine, te stvarnih i zamišljenih putovanja, potkrepljena obimnom literaturom, u isto vreme odredila je mesto lokalnim društvenim, privrednim, kulturološkim i umetničkim stremljenjima u kontekstu šire, vojvođanske i srednjoevropske celine. Pri tom je takođe ukazano na neraskidive i daleko šire veze koje vuku korene iz vekovima udaljene epohe renesanse, povezujući to vreme i skoro dva veka života na Mediteranu i savremenost malog banatskog grada poznatog kao Bečkerek/Petrovgrad/Zrenjanin u trenutku završnice njegove uloge na nacionalnoj pozornici kulture.
Dnevnik
Projekat „Priče iz vojvođanskih ateljea – gde umetnost nastaje“ realizuje Dnevnik Vojvodina Press DOO, a sufinansira Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose sa verskim zajedicama. Stavovi u podržanom projektu ne izražavaju nužno stavove organa koji je dodelio sredstva.